Gerçeğin ve ilimin sınırsızca tek kaynaktan, mekana ve zamana bağlı olmadan aktığı kesin. İlim nasıl olsa tek; ama farklı çağlardan ve farklı milletlerden çoğu zaman da çarpıtılarak süzülüyor. Bunların arkasındaki gerçeği bulmaksa, ne kadar çok şey bildiğinize bağlı olarak hem zorlaşıyor hem de kolaylaşıyor. Zamanla bilgiyi aldığınız kaynaklar ve takip edecekleriniz artıyor ve bilgi yavaş yavaş büyüyor. Böylelikle bilginin tasnifi ve gerçeğe indirgenmesi zorlaşıyor. Belirli bir alışkanlıktan sonra ise safsatalar kolaylıkla eleniyor ve ne aradığınızı daha iyi bilir hale geliyorsunuz.

Bütün bunlar böyleyken vaktinde Prof. Dr. Toshihiko Ä°zutsu’nun kitaplarıyla tanıştım. Her ne kadar arkadaÅŸlar arasında “bir kitap okudum hayatım deÄŸiÅŸti” söylemiyle dalga geçmemiz meÅŸhur olsa da; bu kitaplar gerçekten de doÄŸru okuyanın hayatını deÄŸiÅŸtirir nitelikte. Åžimdi yine bunlardan birini okuyorum: Tao-culuk’daki Anahtar Kavramlar (Ä°bn Arabi ile Lao-Tzu ve Çuang-Tzu’nun Mukayesesi) Bu kitabın içeriÄŸinden uzun uzadıya bahsetmeyeceÄŸim; zaten alınıp okunmayı fazlasıyla hakkeden bir kitap.

Lao-Tzu ve Çuang-Tzu, Konfüçyüs döneminden biraz sonra Çin’de yaÅŸadıkları varsayılan iki bilge. Aydınlanmaları Buddha’nın aydınlanmasına son derece benzer nitelikte ve dönem olarak da onun dönemine oldukça yakın. Ancak kesin bir tarih verilemiyor. (M.Ö. 550-230) Bu dönemde yazılmış ve Lao Tzu’ya ait olduÄŸu düşünülen Tao Te Çing’ten seçme bir iki alıntıyı yazmak isterim:

Bilgi demiÅŸken, zihnin “yargıda bulunmaya yarayan” faaliyetinin yardımcısı olan bilgi; ilmi bulan insanların pek sevmedikleri ÅŸeylerin başında geliyor. Para gibi, “yanlış yorumlanan ve kullanılan” bilginin de kiÅŸiye “enaniyet” kazandırdığına inanıyorlar. Sizi daha fazla oyalamadan kitaptaki alıntılarla baÅŸbaÅŸa bırakayım:

Alıntılar – 4

• EÄŸer azıcık bir ÅŸey “bilme” durumunda olsam, Büyük Yolda (yani Tao yolunda) yürüyor olsam dahi, bu (bilgi) benim yoldan sapmam için büyük bir tehlikedir. Büyük yollar doÄŸal olarak düzeyli ve emindirler; ama her nedense insanlar hep patikaları seçmiÅŸlerdir.
• Kutsal insanın sabit kılınmış zihni olmaz. O, insanların zihinlerini kendi zihni kılar. Onun ilkesi: “Ä°yi olana iyi imiÅŸ gibi muamele ederim; ama iyi olmayanlara bile iyi imiÅŸ gibi muamele ederim.(Niçin mi böyle bir tavır takınırım?)Çünkü tabiatı gereÄŸi her ÅŸey iyidir. Samimi kimseye samimi imiÅŸ gibi muamele ederim.(Niçin mi böyle bir tavır takınırım?)Çünkü tabiatı gereÄŸi her ÅŸey samimidir.Böylece bu dünyada yaÅŸamakta olan “gerçek insan” esnek bir tavır takınarak her ÅŸeye karşı kendi zihnini bir hercümerce tabi tutar. Alelade kimse ise nesneleri tefrik edebilmek (ayırabilmek) için gözünü kulağını dört açar. “Gerçek insan” bunun aksine her konuda bebek gibi davranır.”
• Hayatı öldürmüş olan ölmez. YaÅŸayan her ÅŸeye Hayat vermiÅŸ olan yaÅŸamaz. Her ÅŸeyi defetmek ve her ÅŸeyi nezaketle karşılamak onun tabiatıdır. O’nun tahrip etmediÄŸi ÅŸey yoktur. O’nun mükemmel yapmadığı hiç bir ÅŸey yoktur. Bu açıdan O’na Gürültülü-Sükunet denir. Bu Gürültülü-Sükunet ismi O’nun (yani Tao’nun) bütün nesneleri kargaÅŸa ve çalkantıya düçar ettikten sonra Sükunet’e sevketmesine delalet etmektedir.
• Ölmek ve yaÅŸamak, var olmak ve yok olmak, belaya düçar olmak ve yıldızı parlamak, fakir olmak ve zengin olmak, zeki olmak ve beceriksiz olmak, gözden düşmek ve itibarlı olmak, aç kalmak ve susuz olmak, sıcaktan ve soÄŸuktan müzdarip olmak, bütün bunlar kevni ÅŸeylerin sürekli deÄŸiÅŸimlerinden baÅŸka bir ÅŸey olmayıp Kader’in fasılasız iÅŸlediÄŸi nakışların sonuçlarıdır. Bütün bunlar gözlerimizin önünde birbirlerinin yerlerine ikame olmaktadır ama hiç kimse zihni aracılığı ile bunları gerçek menÅŸe’lerine kadar takip edememektedir. Bununla beraber bu deÄŸiÅŸikliker (dönüşüm ile vahdet halinde olmasından ötürü zihnini tamamen boÅŸaltmış bir insan için) rahatsız edecek kadar ne güçlüdürler; ne de bunlar (böyle bir kimsenin) en deruni(gönülden, içten) hazinesine dühul (dahil olma) edebilirler.

(Lao Tzu, Çuang-Tzu ve Tao Te Çing’ten M.Ö. 4.yy)