Amerikan Psikiatri BirliÄŸi’ ne göre (American Psyhchiatric Association): KiÅŸilik bozukluÄŸu, bireyin içsel deneyiminin ya da davranışlarının yaygın ve kalıcı olarak, bireyin kültürünün beklentilerine uymaması durumudur. BaÅŸka bir deyiÅŸle, toplumun genel beklentilerine uymaması durumu olarak da tanımlanabilir. Bu durum, hem uzun dönemde kendini göstermeli hem de kiÅŸinin sosyal yaÅŸamını büyük ölçüde sekteye uÄŸratır hale gelmiÅŸ olmalıdır. 18 yaşın altındakiler için (en az bir yıldır devam eden bir durum yoksa) özellikle antisosyal kiÅŸilik bozukluÄŸu için tanı konulamaz. KiÅŸilik bozukluÄŸunun sebebi çevresel ya da kalıtsal olabilir. Belirme nedenleri, yetiÅŸkinliÄŸin ilk dönemlerine ve ergenliÄŸe, nadir olarak da çocukluÄŸa kadar uzanır. Genellikle çevremizde ya da kendimizde gördüğümüz farklılıkları inceleme ve kategorize etme eÄŸilimindeyiz. Ben de bu eÄŸilimin sonucu olarak, özellikle kiÅŸilik bozukluklarının ikinci grubuna giren narsisistik kiÅŸilik bozukluÄŸunun yanı sıra egoizm üzerine biraz araÅŸtırma yaptım.  KiÅŸilik bozukluklarının ilk grubu biraz daha ağır bozuklukları içermekte. Son grubu ise daha çok “öfke yönetimi” odaklı bozuklukları içermekte. Kabaca bu kategorilerden bahsettikten sonra, özellikle ikinci  ve tanımında “deÄŸiÅŸkenlik ve gizlilik olan” grup hakkında biraz bilgi aktaracağım. Egoizm, kendine odaklı olma ve narsizm üzerine ayrı bir yazıda bu konuları detaylandıracağım. Burada bozukluklar hakkında bilimsel makalelerden aktarılan genel bilgileri bulabilirsiniz.

Birinci Tip (Cluster A): Göreceli olarak şizofrenik vakalara daha yakın ve daha ağır vakaları içerir. Bunlardan kısaca bahsetmek gerekirse:

• Paranoyak KiÅŸilik BozukluÄŸu (Paranoid Personality Disorder):Kabaca diÄŸerlerine karşı mantıksız bir kuÅŸku ve güvensizlik içerir. Nedensiz şüphelenme, zarar verme isteÄŸi gibi semptomları vardır.
• Åžizoid KiÅŸilik BozukluÄŸu (Schizoid Personality Disorder) : Kabaca sosyal çevreye olan ilgisizliÄŸi ve insanlara zaman ayırmamayı içerir. Övgü ya da yergiye kayıtsızlık, arkadaÅŸa ihtiyaç duymama, pozitif ya da negatif duyguları ifadede baÅŸarısızlık, cinsel isteksizlik gibi belirtileri vardır.
• Åžizotipik KiÅŸilik BozukluÄŸu (Schizotypal Personality Disorder) : Sosyal iliÅŸkilere ihtiyaç duymamak bir yana, onlardan özellikle kaçınır ve insan korkusu taşır. Sosyal ortamlara girildiÄŸinde oluÅŸan anksiyete gibi belirtileri vardır.

İkinci Tip (Cluster B): Dramatik, duygusal ve teatral bozukluklar olarak da tanınırlar. Bu tip bozukluk gizli ya da değişken olduğundan saptanması daha zordur.

• Narsisistik KiÅŸilik BozukluÄŸu (Narcissistic Personality Disorder): Baskın olarak kusursuz ve muhteÅŸem olduÄŸuna inanmak, empati eksikliÄŸi, hayranlık uyandırma isteÄŸi ile tanımlanır. Narsisist, memnuniyetini saÄŸlamak için dış ortamlar yerine içine döner ve kiÅŸisel geliÅŸim prestij, güç, güzellik, ideal üzerine kafasını sürekli meÅŸgul eder. Semptomları arasında kendine aşırı önem verme; güç, parlaklık, ideal aÅŸk gibi kavramları ütopyalaÅŸtırma, kendisinin özel ve tek olduÄŸuna inanma, kendisi için gereÄŸinden fazla hayranlık ifadesi kullanılmasını talep etme ve empati yoksunluÄŸu sayılabilir.
  
• Histriyonik KiÅŸilik BozukluÄŸu (Histrionic Personality Disorder): Fazlasıyla duygusal davranarak aşırı ilgi çekmeye çalışma bozukluÄŸu. Genellikle yaÅŸam canlısı, flört-sever ve heyecanlı kiÅŸilerdir. Semptomları arasında, kendini onaylamak için baÅŸkalarına sürekli baÅŸvurma, duyguların aşırı abartılı ifadesi, baÅŸtan çıkarıcı ifadeler ya da giysiler kullanma, ilgi odağı olmaya çalışma sayılabilir.
  
• Antisosyal KiÅŸilik BozukluÄŸu (Antisocial Personality Disorder): Baskın ve yaygın bir ÅŸekilde baÅŸkalarının haklarını yok saymak, baÅŸkalarının varlığına saldırı ya da saygısızlıkla yaklaÅŸmak ve durumun çocukluktan yetiÅŸkinliÄŸe uzanan süreçte baskın olarak devam etmesi. Sorumsuzluk, plan yapmada baÅŸarısızlık, iletiÅŸim kurmada zayıflık, sosyal normları anlamayı reddetme gibi semptomları var.
• Borderline KiÅŸilik BozukluÄŸu (Borderline Personality Disorder): Uçlarda düşünme, beyaz-siyah ayrımının kuvvetli olması ve zihinde gri kavramının olmaması; iliÅŸkilerde, öz tanımlamada ve davranışlarda duraÄŸan olamama sürekli deÄŸiÅŸme hali. Ruh halinde sürekli deÄŸiÅŸim, kimlik bunalımı, yemek yeme ve cinsellikle ilgili kendine zarar verir tavırdaki davranışlar,boÅŸluk ve deÄŸersizlik hissi ile kendine zarar verme ve intihar meyli belirtileri arasındadır.
  

Üçüncü Tip (Cluster C): Kaygılı ve korku dolu bozukluk tipleridir. Öfke kontrolünde daha fazla zorlanma görülür.

• Kaçınan KiÅŸilik BozukluÄŸu (Avoidant Personality Disorder): Sosyal izolasyon, insan iliÅŸkilerinden ve sosyallikten özenle kaçınma, aşırı duyarlılık ve kendini düşük deÄŸerleme, yetersiz hissetme hali olarak tanımlanır.EleÅŸtiriden korktuÄŸu için mesleki aktivitelerden kaçınma, reddedilme ve ters düşme korkusu, sevilmeme korkusu yüzünden insan içine karışmama, utanma korkusu nedeniyle yeni aktiviteler deneyememe gibi semptomları vardır.
  
• Obsesif Kompalsif KiÅŸilik BozukluÄŸu (Obsessive Compulsive Personality Disorder): Düzenlilik, mükemmeliyetçilik, zihinsel ve kiÅŸilerarası kontrol koyma üzerine aşırı kafa yormanın sürekli olduÄŸu bir ruh halidir ve bir süre sonra verimli ya da esnek olmayı yok eder. Ä°ÅŸin ya da durumun içeriÄŸinden çok planlanması, düzenlenmesi ve mükemmel olması önem kazanır. Bu bozukluÄŸun semptomları arasında, iÅŸin içeriÄŸini unutacak kadar plan ve liste yapma, ahlaki deÄŸerler konusunda çok katı olma ve hiç bir deÄŸiÅŸikliÄŸe gitmeme, lüzumsuz bir mükemmeliyetçilik gösterme, cimrilik, baÅŸkaları ile iÅŸbirliÄŸi yapmama ya da birlikte çalışamama gösterilebilir.
• Bağımlı KiÅŸilik BozukluÄŸu (Dependent Personality Disorder): Yaygın olarak baÅŸkalarına psikolojik olarak baÄŸlı olmayı gerektirir. Belirti olarak bu bozukluÄŸa sahip kiÅŸiler; baÅŸkalarından çok fazla tavsiye almadan bir karar veremez, kendiyle ilgili konularda karar vermek için sorumluluÄŸu baÅŸkalarına atmaya çalışır, görüş ayrılıklarını belirtmede zorluk çeker.

Herkeste bu belirtilerin bir miktarı olabilir. Bozukluklar, onlara nasıl baktığınıza baÄŸlıdır. Åžahsen ben kiÅŸilik bozukluklarını toplumla uyumsuzluk olarak yorumlamaktan pek hoÅŸlanmıyorum; ama kiÅŸilik bozukluklarının “eski tabirle” tanımı böyle görünüyor. Sınırlar kesin ve net olarak çizilmiÅŸ deÄŸildir. Burda önemli olan bu belirtilerin ÅŸiddetle ve sürekli olarak devam etmesi ile sosyal yaÅŸamı bozacak ve ayıracak kadar belirgin ve rahatsızlık verici hale gelmesidir. Bu arada psikoloji ile ilgiliyseniz, siz de kendiniz için ufak bir test yapabilir ve karakterinizdeki eÄŸilimin baskın olduÄŸu noktaların ne olduklarını saptayabilirsiniz ve bunu yapmanız için rahatsızlığınızın olmasına elbette ki gerek yok :

http://www.4degreez.co/misc/personality_disorder_test.mv

Bunun haricinde, sonraki psikoloji etiketli yazıda, özellikle ego ve ego-merkezcilik, narsisizm ve bencillik kavramları arasındaki farklara ve hangi durumlarda ego sevgisinin sağlıklı ve sağlıksız olabileceğine ve özellikle B Tipi bozukluklara deyineceğim.

Kaynaklar:

• http://en.wikipedia.org/wiki/Personality_disorders
• http://www.mentalhelp.net/poc/center_index.php?id=8
• http://www.mayoclinic.com/health/personality-disorders/DS00562