Sayfamda en çok gezi fotoğraflarımı paylaşmak istemiştim aslında başında; fakat sonra olaylar başka türlü gelişti ve daha çok “yazı-yoğun” bir sayfa halini alıverdi Ezgi’nin Günlüğü. Daha sırada bekleyen yurtdışı gezi fotoğraflarım ve yorumlarım var; ama daha gelemedim oraya.

Gezdikçe fotoğrafların arkası geliyor. Bu sefer de üşenmedim; sabahın köründe arkadaşımla birlikte Sultanahmet’e gittim. Herhangi bir şeyin fotoğrafını çekerken; portre çekmiyorsam tabii; insanların kareye girmesinden hoşlanmıyorum. Dolayısıyla oldukça erken saatte yola çıktık.

Amaçlardan biri de hiç kimseler yokken Sultanahmet’te okunan sabah ezanını dinlemekti. Mutlaka yapılması gereken bir şey olduğunu söylemişti bir arkadaşım. Gerçekten de o ışıklarla, ıssızlık ve sessizlikte camii avlusunda bulunmak etkileyici idi. Bu arada şu sıralar buna niyet ederseniz; sabahın kör vakitlerinde bile Sultanahmet Meydanı’nın çok güvenli olduğunu rahatlıkla söyleyebilirim. O yönden bir kaygınız olmasın.

Son günlerde hiç bir şeyi ertelememeye çalışıyorum. Plan yapmaktan çok; hareket halinde geçiyor artık hayatım. Bundan da çok mutlu olduğumu söyleyebilirim.

Hava aydınlanmadan önce Sultanahmet Camii’nin ve Aya Sofya’nın fotoğraflarını çektik. Daha sonra ise gündoğumu ile birlikte Alcastra Çarşı’sının önünden Topkapı Sarayı’na doğru çıkarken restore edilmiş güzel evleri çektik.

Bir gün önceki gezintimin yorgunluğu hala üzerimde olduğundan ve pek uyumadığımdan ne yazık ki Eminönü’ne yürüyüp erken saatlerde deniz fotoğrafları çekemedim; ama çok yakında bunu da gerçekleştirmek niyetindeyim.

Umarım fotoğraflara bakarken gelmiş kadar olursunuz. Bu yazı da bir başka “az laf çok fotoğraf” yazısı olacağa benziyor. Büyütüp büyütüp bakınız :

Bu aralar işim gücüm yok. En ağır iş, yaşamanın kendisi oldu gibi geliyor.

Bu güzel havalarda insan kendini eve kapatma eziyetini kendine etmemeli diye düşündüğümden ihmal ettiğim İstanbu’a daha yakından bakmaya karar verdim. Makinayı alıp bölge bölge gezmemek, bu “en güzel şehre” ayıp etmek demek oluyor.

Gülhane’den başlamalı dedim. Bu yaşıma kadar Arkeoloji Müzesi’ne gitmemiş olmam ayıp; ama yeniden fark ettim ki bazı şeylerin zamanı var. Zamanı bu sabahmış. Yarım yamalak iş yapmayı sevmem. İlk katı üç saatte gezdiğimi itiraf ediyorum. Az bile. İlk kattan sonra civarda kahvaltımı ettim; diğer katları tamamladım ve Eski Şark Eserleri Müzesi ile Çinili Köşk Müzesine de girdim. Bununla birlikte Gülhane Parkı’nın içinde kalan tek bir müze hariç Gülhane Bölgesi’nin müze kısmı benim için kapanmış oluyor.

Lahitler, heykeller; Mısır, Suriye, Kıbrıs, Lübnan ve Anadolu kalıntıları hepsi birbirinden güzeldi. Kim ne derse desin; insan en çok heykellerde kalıyor. Mermerde kumaş görüntüsü bire bir olarak nasıl verilebilir diye hayretler içinde kalıyor. Bir tane perspektif hatası olmadan, tek kusur dahi olmadan bu kadar estetik ifadeler nasıl verilebilir?

En çok Topkapı, Dolmabahçe, Aya Sofya ve Yerebatan Sarnıcı gezdirilir bizim okullarda. Aslında o da bir şans tabii ki; buraları ziyarete teşvik etmeyen okullar da var. Lakin Arkeoloji Müzesi’nin ve hem kazıların hem de müze yapım aşamasının sorumlusu  olan Osman Hamdi Bey’in değeri gereğinden çok az biliniyor. Kendisi tüm kazıların başında bulunmuş ve müzeyi de yaptıran o. Ayrıca Osmanlı Devleti’nin okumak üzere Avrupa’ya gönderdiği  ilk beş gençten birisi olmuş.

Yine çok fotoğraf çektim; en sevdiklerimden bazılarını zevkle buraya koyuyorum. Bu yazı da bir başka “az laf, çok fotoğraf” yazısı.

Kaç günden beri çıkarmayı düşünüp durduğum müze kartını bir gün içinde aldım. Müze kartı almak aklımda vardı; ama haftasonu için bir yere gitme planım yoktu. Fakat yine şartlar bir araya geldi ve gezmek için her türlü koşul oluştu.

Dolayısıyla yolumuz önce Haliç’te kahvaltıya daha sonra da Balat’ın arka sokaklarına düştü. Hazır gelmişken Kariye Müzesi’ni gezelim dedik. Daha sonra da yakın civarlarda uzaktan uzağa bir binaya gözüm düştü ve fotoğrafını çekmek istedim. Burası Özel Fener Rum Lisesi’ymiş. Bina kırmızı ve çok heybetli. İnsan çok uzaktan bile binayı fark edebiliyor. Ben de yakınına gitmenin ve bir kaç fotoğrafını çekmenin iyi olacağını düşündüm.

Ordan da yakın olduğunu bildiğimiz Fener Rum Ortodoks Patrikanesi’ne kadar gittik. Orayı merak ettim ve havasını solumak istedim. Burada da fotoğraf çekme imkanı buldum.

Bugünlük az laf, çok fotoğraf…

Müze kartımı aldığımdan dolayı bundan böyle daha çok fotoğrafla karşılaşmanız muhtemeldir. Havalar serinken İstanbul’dan ayrılamayanlar için ve hala gezmemişler için yapılacak en iyi şey Ramazan kalabalığı basmadan Sultanahmet, Gülhane ve Topkapı civarlarını basmak olsa gerek.

Yarın itibariyle erkenden Gülhane’den başlıyorum gezmeye… Gezdiğim yerleri şu sıralar gezme imkanınız yoksa sayfamdan benimle gelebilirsiniz…

Giderken yanında götürmemek…

Dönmek, mümkün mü artık dönmek?

Onca yollardan sonra, yeniden yollara düşmek?

Neresi sıla bize? Neresi gurbet?

Yollar bize memleket…

Murathan Mungan’ın Yeni Türkü’den dinlemeye alışık olduğumuz güzel şiirlerinden biri daha. Dilime takıldı uzun zamandır. Gitmek, dönmek, kalmak, saymak, unutmak ve yeniden başlamak üzerine düşünüp dururken. Yanlış anlaşılmasın; unutacak kadar dolu ya da meşgul değilim hiç bir şeyle; ama unutacak olsam, hep derim: Giderim, gitmek lazım gelir…

Hep “bir yerlere varacağım” sanarak yaşıyor insan. Sonuçta ne kadar gitsek bile gideceğimiz bir yer yok. Aradığımız bir yer bile yok aslında.Varılacak son yer yine biz, gittiğimiz her yer yine biz. Önemli olan gidilecek bir yer beklememek. Varılacak bir son ummamak. En iyisi yolda olmak… Yolun o güzelliğini görmek. Ufka gözleri dikip varış  noktası aramak, yola yazık eder. Kenarlardaki otları, çiçekleri görmek; dağlara taşlara bakmak ve aşılacak yerin onlar olmadığını anlayabilmek… En iyisini tek cümleyle ile söylemiş: Yollar bize memleket…

Kimileri aradıkları memleketi yeryüzünde aramıyor. İçlerinde gezdiriyor.

Memleket arayanlarla, içinde memleket gizli olanların mezhebi farklı.

Unutmadan, 19 Temmuz’da Harbiye Açık Hava Tiyatrosu’nda Yeni Türkü 30. yıl konserini verecek.

Detayları Yeni Türkü linkinde bulabilirsiniz.

İnsan gerçekten de boğaza gezintiye çıkınca İstanbul’un mavi sularına tekrar tekrar aşık olabiliyor.

Babamın arkadaşlarından birisi vaktinde, epey gençken Yahya Kemal’in bulunduğu sofralardan birinde bulunmuş. Yahya Kemal’in yanında bir hanım varmış. İlerleyen saatlerde Yahya Kemal’e sormuş: “Beni seviyor musun?” Ve tam bir İstanbul aşığı olan, kalbi hemen her zaman bu şehir için atan Yahya Kemal; “Sen benim İstanbul’umsun” diye cevaplamış. Ne olsa beğenirsiniz? Hanım bu sözü pek idrak edememiş. Bu sebepten de Yahya Kemal kendisinden ayrılmış. İnsan üzülüyor tabii, bir çok kadın çöl gibi adamlarla idare etmek durumundayken kimileri deryaları bulmuş olup neyi bulduğunun farkında olmuyor…  Bu konu apayrı bir mesele…

Asıl diyeceğim; geçenlerde Rumelihisarı’na gittim. Bilirsiniz orda kafelerin epey yoğun olduğu bir yer vardır. Biz ise sadece tesadüfen Lokma Kafe’ye girdik. İlk defa gittiğim bir yerdi.

Manzarası, içecekleri ve yiyecekleri gerçekten harika. Sabah saatlerinde kahvaltıya gidecek olursanız iyice şanslı ve tenha saatlere denk gelirsiniz. Karşınızda masmavi boğaz… Gördüğünüz bu fotoları da orada otururken çektim. Büyütmek için tıklayınız.

Tam acıkmamış olduğumdan aromalı bir kahve içtim önce. Eğer diğerleri de benim tercihim gibiyse kahveleri genel olarak pek leziz demektir. Açlık bastırınca menüye bir göz attım ve fajita yemeğe kadar verdim. Servis son derece doyurucu ve lezzetli idi. Bunun üzerine de denemek için Kakuleli Türk Kahvesi aldım. Bu arada fiyatlar da manzara ve yiyecek kalitesi dahil edildiğinde oldukça uygun. Yediğim, içtiğim ve gördüğüm her şeyi beğendim. İmkanınız varsa özellikle sevgilinizi alıp gidin. Sonra kimse demedi demeyin.

Bir diğer tavsiye: Beşiktaş’ta Noodle adında bir noodle’cı açıldı. Henüz çok yeni bir yer. Bir kaç ay sonra daha oturmuş bir yer olabilir. Burada yediğim noodle, şu ana kadar yediğim en iyi noodle olabilir. Balık Pazarı’ndan Sinanpaşa Pasajı’na giderken az ilerisinde sağda bulunmakta. Belki geçerken uğrama imkanı bulabilirsiniz.

İyi gezmeler ve afiyet olsun.

Bu güzel ayların ve şehrin tadını çıkarmak lazım…

Kişi içinden geldi diye güzel yazacak mı illa? O da hiç belli olmuyor…

…

Ben çok düşündüm, sonra tekrar düşündüm.

Bir sonuca vardım.

Sonra tekrar düşündüm, bir sonuca vardım.

Sonra tekrar tekrar düşündüm.

Tefekkür ettim.

Nihayet sustum ve dedim:

“Her şey her zaman tam da olması gerektiği yerde ve herkes her zaman doğru yol üzerindedir.”

Bazıları uzun yolun başına daha yakın…

İnsanlar için bir şey yapamamak beni üzüyor.

Elimden el, zihnimden zihin katmak istiyorum.

Durmadan istiyorum. Kendim için değil.

Bu sebeple hakketmiyor muyum sihri?

Bu sanrı da cehaletin ta kendisinden ibaret.

İnsanoğlu ister durur; bilmez ki herkesin ödevi farklı.

Bir sihirli değneğim olsa da tüm çirkinlikleri gidersem…

E niyet güzel;

Lakin ya eşeğe idrak istemekte diretiyor isek?

Ya bizim de “naif” suçumuz “eşeğe idrak!” diye diretmekse?

Düşüğün tabiatındandır mahkumiyet ve eziyet…

Ben isterim yer, gök, her yaka esen olsun!

Aman isterken dikkat edelim; oluveriyor…

Lakin ya yanlış istemişsek?

Belli bir zamandan sonra da şiir konusunda Türkiye’de bana kalırsa bir boşluk oluştu. Umarım bu durum da yavaş yavaş değişir. Şimdi az ama öz yazıları, kısa cümlelerle ifade edilen derin anlamları pek göremiyoruz. Şiir yazmak için çok şey söylenebilir; ama bu konudaki en önemli yol gösterme işlerinden birini usta Behçet Necatigil bizzat “Bile Yazdı” kitabında yapmıştır.

Bunlar bir yana, diyeceğim başkadır.Tabii Cumhuriyet Dönemi şiirlerini daha iyi biliyorum ve daha çok okumuşluğum var. Onun öncesine hiç bir zaman ilgi duymamıştım.

Bir önceki yazımda Yahya Kemal Beyatlı’ya ne vesileyle geldiğimi anlattım. Rakı sofrası, Türk Sanat Müziği derken, Müzeyyen Senar, Emel Sayın, Münir Nurettin vee tabii ki Rindlerin Akşamı’yla geliyoruz “dönülmez akşamın ufku”na…

Rindlerin Akşamı’nı dinlerken, sözlere takılıyor insan. O idrak, ne kadar yüksektir… Sadece bu şiir değil, diğer şiirlerini okuduğumda da görüyorum ki arada öyle dizeler var ki belli ki artık şair bu gördüğümüzün ötesindekileri sezmiş ve yazmış.

Yazar hakkında kısa bir bilgi vermek gerekirse; asıl ismi Ahmet Agah’tır. Osmanlı’nın en karmaşık zamanlarında dünyaya gelmiş. Benden tam 100 sene evvel ve benle neredeyse aynı gün. 2 Aralık 1884 doğumlu yazar. Ben de 1 Aralık 1984. Ve ben de onun gibi Vefa Lisesi’ni bitirdim. (İnsanoğlu tuhaf. Bundan bile kendine pay çıkarıyor.) Şaka bir yana kendisi Fransa’da dokuz sene kalmış ve Arapça ve Farsça’sını Doğu Dilleri Okulu’nda geliştirmiş. Gazetecilik ve diplomatlık yapmış, Lozan Barış Konferansı’na da katılmıştır. 1 Kasım 1958′de vefat etmiştir.

Aslında yeni bir yazı yazmayacağım. Tek düşündüğüm bu idrakin nereden geldiği ve nasıl bir idrak olduğu… Beni etkileyen çok fazla şair ve dize olmuştur. Sizinle paylaşmak istediklerim de Yahya Kemal’den dökülenlerden bazıları. Yahya Kemal, ömrünün son yıllarında maalesef hastalıkla boğuşmuş; elbette ki ölümü anlatan karamsar şiirler yazmıştır. Bana sorarsanız yüksek idrakli bu şairin ölüm korkusu taşımadığı çok açıktır. Şiirlerinden en yaygın bilinenleri Sessiz Gemi ve Rindlerin Akşamı.

Çeşitli şiirlerinden çok etkileyici bulduğum ve açıklanmasına ya da yorumlanmasına lüzum olmayan alıntılarla devam ediyorum; umarım bu dizeleri tek başıma etkileyici buluyor değilimdir :

“İnsan ne yaratmışsa yaratmıştır o tuzdan,
Bir sır gibidir az çok ilâh olduğumuzdan.”

“Bir uykuyu cânanla berâber uyuyanlar,
Varlıkta bütün zevki o cennette duyanlar
Dünyayı unutmuş bulunurken o sularda,
- Zâlim saat ihmâl edilen vakti çalar da-
Bir ân uyanırlarsa lezîz uykularından,
Baştan başa, her yer kesilir kapkara, zindan…”

“Çok insan anlayamaz eski mûsıkîmizden
Ve ondan anlamayan bir şey anlamaz bizden.”

“İnsanlar anlaşıldı. Cihânın da sırrı yok,
Kalsaydı terkeşimde bugün tek bir altın ok
En tatlı bir hayâl için atmazdım ufkuma.”

“Ölmek değildir ömrümüzün en fecî işi,
Müşkül budur ki ölmeden evvel ölür kişi.”

“Her yerde var hayâtı birer türlü nakleden
Lâkin derin görenler usanmış hikâyeden
Derler bilir hakîkati yüzlerce feylesof;
Bir kısmı şek ve şüphede, bir kısmı hayli kof;
Aksetmiyor çoğunda fikirler ayan beyan.
Hayyâm imiş hakîkati az çok fısıldayan.”

“Gitmiş kaybolmuşuz uzakta,
Rü’yâ sona ermeden şafakta…”

“Mısır ve Sûriye, pek genç iken, hayâlimdi;
O ülkelerde gezerken kayıdsızım şimdi.
Bu gözlerim, medeniyetlerin bıraktığını,
Beş on yıl önce, görür müydü, böyle taş yığını?
Bugünse yeryüzü hep madde, her ufuk maddî.
Demek ki alemin artık göründü serhaddi.”

“Böyle bir dersi alan rûha vatan dar görünür;
Dâimâ başka sefer, başka ufuklar görünür.”

“Geniş kanatları boşlukta simsiyâh açılan
Ve arkasından güneş doğmayan büyük kapıdan
Geçince başlayacak bitmeyen sükûnlu gece.
Gurûba karşı bu son bahçelerde, keyfince,
Ya şevk içinde harâb ol, ya aşk içinde gönül!
Ya lâle açmalıdır göğsümüzde yâhud gül.”

“Yalnız bu katta mümkün olur dâimî uçuş.
Her hamlesiyle, rûh, o çelikten kanatlı kuş,
Ufkunda bir dakîka görünmeksizin kara,
Hür gökte, hür denizde uçar, hür ufuklara.”

“Dünyâda sevilmiş ve seven nâfile bekler;
Bilmez ki giden sevgililer dönmeyecekler.
Bir çok gidenin her biri memnun ki yerinden,
Bir çok seneler geçti; dönen yok seferinden.”

]]> http://ezgi.murekkep.org/yahya-kemal/feed 1 http://ezgi.murekkep.org/tsm-muzeyyen-senar-ve-raki-sofrasi http://ezgi.murekkep.org/tsm-muzeyyen-senar-ve-raki-sofrasi#comments Fri, 12 Jun 2009 07:45:19 +0000 Ezgi http://ezgi.murekkep.org/?p=1722 Rakı sofralarında Türk Sanat Müziği’nin ustalarını dinlemek insana çok büyük keyif verir. Rakı sofrasının önemi de muhabbetinden ve müziğinden ileri gelir. Muhabbet, rakı ve TSM pek de birbirinden ayrılmaz.

Bir dönem lokallere, fasıllara epey gidiyorduk eğlenmek için. Fakat özellikle son dönemlerde ödediğiniz paranın karşılığını pek alamaz olduk. Ne yiyecekler iyi ne de müzik… Zaten asıl amaç güzel bir müzikle birlikte yemeği yemek … Biz de herhangi bir lokaldeki müziği beğenmez olunca artık pek gitmez olduk. Müzisyenler iyi olsa bile çalmıyorlar, fazla ara veriyorlar; çoğu toplulukta solist yok… Onun yerine evde toplanıp kendi sevdiğimiz müzikleri dinlemek daha iyi geliyor. Tabii tavsiye edebileceğiniz, bilmediğim, müzik açısından kaliteli, iyi bir lokal varsa  merakla bekliyorum.

Yaşım gereği TSM’ne hakim değilim; ama severek dinlediğim az sayıda solist var. Bu solistler de zaten zamanın en büyükleri. Bazı eserler onlardan bir kez dinlendi mi kulak artık onları başkalarından dinleyemez oluyor. Müzeyyen Senar, Emel Sayın, Zeki Müren…

Ben özellikle Müzeyyen Senar’ın yorumuna karşı bir tutku içindeyim. Onun önceden ince ama son dönemlerindeki pes sesi, kendinden son derece emin hali, duru söyleyişi, içtenliği, efeliği ve parçaları abartı taşımadan, kendine söyler gibi yorumlaması, arada sırada kederli parçalara ufak iç çekişler eklemesi onu benim için diğer solistlerden ayırıyor. Ayrılması için çok daha fazla neden sayılabilir. İlk aklıma gelenler bunlar. Özellikle Atatürk’ün sevdiği parçalarla akla gelmesi ve Feraye gibi benim bayıldığım bir eseri o doğallığıyla söylemesi, hem Osmanlı hem de modern olması…

Ormancı, Sarı Kurdelam Sarı, Feraye, Akşam Oldu Hüzünlendim Ben Yine, Yeşil Ördek Gibi, Benzemez Kimse Sana gibi eserleri ondan dinlemeye bayılıyorum. Rakı içtiğim an kulağıma Müzeyyen geliyor; Müzeyyen’i duyduğum anda da aklıma rakının tadı düşüyor.

Keşke diyorum ki kendisi hastalanmadan önce bir imkanını bulup da konserlerinin birine gidebilseydim… Bunu yapamadığım için çok üzgünüm. Yeniden sahnelere dönmesini umut edeceğiz; ama mümkün olmazsa da eski ve yeni kayıtlardan dinlemeye devam edeceğiz. Yeri gelmişken kendisini saygıyla anayım ve şifa dileyeyim. Modern saçıyla, sempatikliği ve ustalığıyla, rakıyısla, kendine güveniyle bir Cumhuriyet idolü ve koskoca bir ekol Müzeyyen Senar… Yaşsız, her zaman genç ve ölümsüz …

Geçen gün bir arkadaşım bir albüme denk gelmiş. Emel Sayın’ın Timur Selçuk yönetimindeki batı müziği orkestrası ile sadece Münir Nurettin Selçuk’un eserlerini yorumladığı konser kayıtları… CD’yi ve DVD’yi müzik marketlerde bulabiliyorsunuz.Tahmin edersiniz ki bu kadar iyi bir yorum ve iyi bir düzenleme de ancak böyle profesyonellere yaraşır.

Bu konserlerde Emel Sayın’ın seslendirdiği eserler şunlar:

Emel Sayın Münir Nurettin Selçuk Söylüyor

1. Sensiz Ey Şuh
2. Kandilli Yüzerken Uykularda
3. Ne Doğan Güne Hükmüm Geçer
4. Hatırla Maziyi
5. Aşıka Bağdat Sorulmaz
6. Bu Yıl Da Böyle Geçti
7. Kalamış
8. Senfonik Nihavend Longa
9. Segah İlahi
10. Aziz İstanbul
11. Bahçemde Açılmaz
12. Rindlerin Akşamı
13. Erdi Bahar
14. Kör Kuyular
15. Endülüs’te Raks
16. Otomobil Uçar Gider

Zaten Emel Sayın’ın sesini herhangi bir vesileyle konuşacak değilim. Çok zor parçaları yine büyük doğallıkla ve hiç zorlanmadan seslendirmiş. Özellikle Rindlerin Akşamı’nda çarpılıyorsunuz. Düzenleme ise batı orkestrası sayesinde muhteşem olmuş. Aşıka Bağdat Sorulmaz yine çok zor ve başarıyla seslendirdiği diğer bir eser. Kalamış’ın da düzenlemesi yine çok başarılı. En iyisi alıp kendiniz dinlemeniz ve üstad Münir Nurettin Selçuk’u da bu şekilde yeniden anmanız…

Fakat benim aklıma belki kaçıncı kez şu sözler takıldı:

Aslında ne yazacaktım biliyor musunuz? Yahya Kemal Beyatlı’yı… Ama yazı büyüdü ve asıl amaç sonraki yazıya kaldı…En azından neden onunla ilgili yazacağımı dolaylı da olsa anlatmış oldum.

Sonraki yazıya kadar şu sözleri bir kez daha düşününüz:

Geniş kanatları boşlukta simsiyâh açılan

Ve arkasından güneş doğmayan büyük kapıdan

Geçince başlıyacak bitmeyen sükûnlu gece.

Gurûba karşı bu son bahçelerde, keyfince,

Ya şevk içinde harâb ol, ya aşk içinde gönül!

Ya lâle açmalıdır göğsümüzde yâhud gül.

………………………………………………………….

Bu nasıl söz söylemektir? Nasıl anlayıştır?

Hayalime çok yakınım …

Her an olur da olmaz gibi …

Söz, tül gibi;

Düşünce, onun hemen arkasında.

Düşünce, tül gibi;

Gerçek, onun hemen arkasında.

“Aynı dili konuşmak dostluğa vesiledir. Aynı dili konuşmayınca nasıl arkadaş olunur?”

“Dostundan ayrılan ne kadar konuşsa da dilsizdir.”

Mesnevi’yi Okurken…

Bir kaç önemli konu geldi aklıma. Bunlardan ilki doğru dinlemeden ne kadar uzak olduğumuz. Mesnevi’de bu konunun üzerinde çok durulmuş. Daha ilk beyitlerinin birinde diyor ki “Dile kulaktan başka talip yoktur.” Ve bir de meşhur söz “Ne kadar bilirsen bil, söylediklerin karşındakinin anladığı kadardır.” var. Ben de derim ki keşke birazı anlaşılsa ama doğru anlaşılsa…

Söylediklerimizi çoğu zaman karşı taraf, standart kalıplardan geçiriyor ve o süzgeçten bir de çarpıtarak çıkartıyor. Tasavvufta kelimelerin, şeylerin formsuzluğu mevcuttur ki; bildiklerimiz, ötesini engellemesin. Siz bir şey anlatırken, karşınızdaki sizin söylediklerinizi kafasında zaten mevcut olan, tanıdığı bir bölgeyle eşleştiriyor. Eşleştiremediği yerde benzetiyor. Anlattıklarınız onun bildiği şeylere hiç benzemiyorsa olsa bile çoğunlukla “baştan” dinlemiyor. Bu yapılan, basit bir kimyasal işlem gibi: Tara, eşleştir, benzemiyorsa benzet, benzemiyorsa küfret! Sistemi böyle çalışanlar, o sistemi derhal yıkmalı ve zihnini bağımsızlığa kavuşturmalı. Bana kalırsa aksi takdirde böyle birinin herhangi bir konuda ilerlemesine imkan yok.

Siz bir beşgenden bahsediyorsanız ve karşınızdakinin kafasında sadece dörtgen varsa, sadece tebliğ edebilirsiniz. Karşınızdakinin algısını baştan yaratamazsınız. Hatta o beşgeni dörtgene sığdıramıyor olduğunuzdan bir de suçlanırsınız. Beni rahatlatan tek şey, bu kabilden bir kimsenin, bir gün “yalnız üçgeni biliyor olana” dörtgeni anlatmaya çalışmak zorunda kalacağı… Kafasında “dörtgen” şekli olmayanın, onun bildiklerini üçgene sığdıramıyor olmasından dolayı kendisini suçlayacak olması…

Çok önemli başka bir konu herhangi bir şeyin putperestliğini yapmamak. Putperestliğini yaptığınız şeyin ne olduğu hiç önemli değil. Bir nesne, bir fikir sizin için tapınmaya, bağımlılığa, körlüğe, yadsımaya vesile ise özgür kalmanız zordur. Doğru dinlemeniz ve değerlendirmeniz zordur. Belirli hiç bir şeye düşünceyi yaslayamayız. O takdirde kıyısı köşesi belli bir pencere açmış oluruz ve karşımızdaki şekil ne olursa olsun; her şeyi bu pencereye sığdırmaya çalışırız.

Şu ifadeleri tasavvuf metinlerinde doğrudan göremezsiniz; okuduklarınızdaki izlerin peşine düşerseniz size görünürler. Derler ki: İşin özü sevmektir; ama iş ki sevmek ve bağlanmak senin ilerlemeni engellerse, sevdiğini bile terk et! Sevmek sana özgürlük vermiyorsa, o halde sevindir! Nerde kaldı bilgiye, zihne ve zihnin aldığı üç beş veriyle adam yargılamaya güvenmek? Bu konuya detayla giremeyeceğim; çünkü “kısıtlı” algıya göre zaten şimdiden bir hatada bulunup “sevdiğini terk et” dedim. Aslında kast ettiğim görünen anlamda bir terk değil; ama bunu tam olarak ifade etmek için konuyu çok uzun tutmak gerek.

“Aşktan her kimin elbisesi parça parça olmadıysa o, kötülüklerdeni hırstan ve kibirden temizlenmemiştir.”

Bir diğer konu ise Mesnevi’de de sıklıkla sözü edilen konu. Kişisel gelişimde ve eğitimde ariflerin üzerinde en çok durdukları konu “kibir” olmuş. Tasavvuf ise onun tamamen yok edilmesi “sende senin kalmaması” üzerine kurulu bir öğreti. Çünkü konu şu ki; beşgeni bilmeyen adam dörtgende diretir durur; çünkü kendi benliğine, bilgisine büyük güven içindedir ve karşısındakinin beşgeni ona göre yoktur. O görmediğine inanmaz; ama acaba beşgen o görmüyor diye yok mudur? Fazlası için zihindeki tüm taayyünler boşalmalı. Kibir, bilimde de ilerlemeyi durdurur. Farz-ı mahal birisi sadece gördüğüne inanıp dünyanın düz bir tepsi olduğunda diretirse, dünyanın gerçek şeklini bilene hakaretler yağdırabilir. Lakin o aslını bilmiyor diye dünya düz olamaz. Dünyanın düz olmadığını bilen, “düz” olduğu iddiasında bulunana kızabiliyor mudur acaba? Sanmıyorum.

“Kasırga zayıf otlara acır, çünkü onlar kuvvetlerine güvenmezler.”

Bu yukardaki cümle Mesnevi’nin birinci cildinde dikkatimi çeken beyitlerden biri. Tabii bunun gibi onlarca var. Hem Budist öğretide hem de  tasavvuf öğretisinde, suyun yumuşak olduğundan; ama bu özelliğiyle kayaları aşındırdığından bahsedilir. Testisini aşağıda tutanın testisine su dolar. Çok sevdiğim bir sözdür. Su alçaktan akar… Suyun kadim anlamı da “bilgi”dir. Bu konuya sanırım daha fazla dikkat etmek gerek.