Sayfamda en çok gezi fotoğraflarımı paylaşmak istemiştim aslında başında; fakat sonra olaylar başka türlü gelişti ve daha çok “yazı-yoğun” bir sayfa halini alıverdi Ezgi’nin Günlüğü. Daha sırada bekleyen yurtdışı gezi fotoğraflarım ve yorumlarım var; ama daha gelemedim oraya.

Gezdikçe fotoğrafların arkası geliyor. Bu sefer de üşenmedim; sabahın köründe arkadaşımla birlikte Sultanahmet’e gittim. Herhangi bir şeyin fotoğrafını çekerken; portre çekmiyorsam tabii; insanların kareye girmesinden hoşlanmıyorum. Dolayısıyla oldukça erken saatte yola çıktık.

Amaçlardan biri de hiç kimseler yokken Sultanahmet’te okunan sabah ezanını dinlemekti. Mutlaka yapılması gereken bir şey olduğunu söylemişti bir arkadaşım. Gerçekten de o ışıklarla, ıssızlık ve sessizlikte camii avlusunda bulunmak etkileyici idi. Bu arada şu sıralar buna niyet ederseniz; sabahın kör vakitlerinde bile Sultanahmet Meydanı’nın çok güvenli olduğunu rahatlıkla söyleyebilirim. O yönden bir kaygınız olmasın.

Son günlerde hiç bir şeyi ertelememeye çalışıyorum. Plan yapmaktan çok; hareket halinde geçiyor artık hayatım. Bundan da çok mutlu olduğumu söyleyebilirim.

Hava aydınlanmadan önce Sultanahmet Camii’nin ve Aya Sofya’nın fotoğraflarını çektik. Daha sonra ise gündoğumu ile birlikte Alcastra Çarşı’sının önünden Topkapı Sarayı’na doğru çıkarken restore edilmiş güzel evleri çektik.

Bir gün önceki gezintimin yorgunluğu hala üzerimde olduğundan ve pek uyumadığımdan ne yazık ki Eminönü’ne yürüyüp erken saatlerde deniz fotoğrafları çekemedim; ama çok yakında bunu da gerçekleştirmek niyetindeyim.

Umarım fotoğraflara bakarken gelmiş kadar olursunuz. Bu yazı da bir başka “az laf çok fotoğraf” yazısı olacağa benziyor. Büyütüp büyütüp bakınız :

Bu aralar işim gücüm yok. En ağır iş, yaşamanın kendisi oldu gibi geliyor.

Bu güzel havalarda insan kendini eve kapatma eziyetini kendine etmemeli diye düşündüğümden ihmal ettiğim İstanbu’a daha yakından bakmaya karar verdim. Makinayı alıp bölge bölge gezmemek, bu “en güzel şehre” ayıp etmek demek oluyor.

Gülhane’den başlamalı dedim. Bu yaşıma kadar Arkeoloji Müzesi’ne gitmemiş olmam ayıp; ama yeniden fark ettim ki bazı şeylerin zamanı var. Zamanı bu sabahmış. Yarım yamalak iş yapmayı sevmem. İlk katı üç saatte gezdiğimi itiraf ediyorum. Az bile. İlk kattan sonra civarda kahvaltımı ettim; diğer katları tamamladım ve Eski Şark Eserleri Müzesi ile Çinili Köşk Müzesine de girdim. Bununla birlikte Gülhane Parkı’nın içinde kalan tek bir müze hariç Gülhane Bölgesi’nin müze kısmı benim için kapanmış oluyor.

Lahitler, heykeller; Mısır, Suriye, Kıbrıs, Lübnan ve Anadolu kalıntıları hepsi birbirinden güzeldi. Kim ne derse desin; insan en çok heykellerde kalıyor. Mermerde kumaş görüntüsü bire bir olarak nasıl verilebilir diye hayretler içinde kalıyor. Bir tane perspektif hatası olmadan, tek kusur dahi olmadan bu kadar estetik ifadeler nasıl verilebilir?

En çok Topkapı, Dolmabahçe, Aya Sofya ve Yerebatan Sarnıcı gezdirilir bizim okullarda. Aslında o da bir şans tabii ki; buraları ziyarete teşvik etmeyen okullar da var. Lakin Arkeoloji Müzesi’nin ve hem kazıların hem de müze yapım aşamasının sorumlusu  olan Osman Hamdi Bey’in değeri gereğinden çok az biliniyor. Kendisi tüm kazıların başında bulunmuş ve müzeyi de yaptıran o. Ayrıca Osmanlı Devleti’nin okumak üzere Avrupa’ya gönderdiği  ilk beş gençten birisi olmuş.

Yine çok fotoğraf çektim; en sevdiklerimden bazılarını zevkle buraya koyuyorum. Bu yazı da bir başka “az laf, çok fotoğraf” yazısı.

Kaç günden beri çıkarmayı düşünüp durduğum müze kartını bir gün içinde aldım. Müze kartı almak aklımda vardı; ama haftasonu için bir yere gitme planım yoktu. Fakat yine şartlar bir araya geldi ve gezmek için her türlü koşul oluştu.

Dolayısıyla yolumuz önce Haliç’te kahvaltıya daha sonra da Balat’ın arka sokaklarına düştü. Hazır gelmişken Kariye Müzesi’ni gezelim dedik. Daha sonra da yakın civarlarda uzaktan uzağa bir binaya gözüm düştü ve fotoğrafını çekmek istedim. Burası Özel Fener Rum Lisesi’ymiş. Bina kırmızı ve çok heybetli. İnsan çok uzaktan bile binayı fark edebiliyor. Ben de yakınına gitmenin ve bir kaç fotoğrafını çekmenin iyi olacağını düşündüm.

Ordan da yakın olduğunu bildiğimiz Fener Rum Ortodoks Patrikanesi’ne kadar gittik. Orayı merak ettim ve havasını solumak istedim. Burada da fotoğraf çekme imkanı buldum.

Bugünlük az laf, çok fotoğraf…

Müze kartımı aldığımdan dolayı bundan böyle daha çok fotoğrafla karşılaşmanız muhtemeldir. Havalar serinken İstanbul’dan ayrılamayanlar için ve hala gezmemişler için yapılacak en iyi şey Ramazan kalabalığı basmadan Sultanahmet, Gülhane ve Topkapı civarlarını basmak olsa gerek.

Yarın itibariyle erkenden Gülhane’den başlıyorum gezmeye… Gezdiğim yerleri şu sıralar gezme imkanınız yoksa sayfamdan benimle gelebilirsiniz…

Giderken yanında götürmemek…

Dönmek, mümkün mü artık dönmek?

Onca yollardan sonra, yeniden yollara düşmek?

Neresi sıla bize? Neresi gurbet?

Yollar bize memleket…

Murathan Mungan’ın Yeni Türkü’den dinlemeye alışık olduğumuz güzel şiirlerinden biri daha. Dilime takıldı uzun zamandır. Gitmek, dönmek, kalmak, saymak, unutmak ve yeniden başlamak üzerine düşünüp dururken. Yanlış anlaşılmasın; unutacak kadar dolu ya da meşgul değilim hiç bir şeyle; ama unutacak olsam, hep derim: Giderim, gitmek lazım gelir…

Hep “bir yerlere varacağım” sanarak yaşıyor insan. Sonuçta ne kadar gitsek bile gideceğimiz bir yer yok. Aradığımız bir yer bile yok aslında.Varılacak son yer yine biz, gittiğimiz her yer yine biz. Önemli olan gidilecek bir yer beklememek. Varılacak bir son ummamak. En iyisi yolda olmak… Yolun o güzelliğini görmek. Ufka gözleri dikip varış  noktası aramak, yola yazık eder. Kenarlardaki otları, çiçekleri görmek; dağlara taşlara bakmak ve aşılacak yerin onlar olmadığını anlayabilmek… En iyisini tek cümleyle ile söylemiş: Yollar bize memleket…

Kimileri aradıkları memleketi yeryüzünde aramıyor. İçlerinde gezdiriyor.

Memleket arayanlarla, içinde memleket gizli olanların mezhebi farklı.

Unutmadan, 19 Temmuz’da Harbiye Açık Hava Tiyatrosu’nda Yeni Türkü 30. yıl konserini verecek.

Detayları Yeni Türkü linkinde bulabilirsiniz.

İnsan gerçekten de boğaza gezintiye çıkınca İstanbul’un mavi sularına tekrar tekrar aşık olabiliyor.

Babamın arkadaşlarından birisi vaktinde, epey gençken Yahya Kemal’in bulunduğu sofralardan birinde bulunmuş. Yahya Kemal’in yanında bir hanım varmış. İlerleyen saatlerde Yahya Kemal’e sormuş: “Beni seviyor musun?” Ve tam bir İstanbul aşığı olan, kalbi hemen her zaman bu şehir için atan Yahya Kemal; “Sen benim İstanbul’umsun” diye cevaplamış. Ne olsa beğenirsiniz? Hanım bu sözü pek idrak edememiş. Bu sebepten de Yahya Kemal kendisinden ayrılmış. İnsan üzülüyor tabii, bir çok kadın çöl gibi adamlarla idare etmek durumundayken kimileri deryaları bulmuş olup neyi bulduğunun farkında olmuyor…  Bu konu apayrı bir mesele…

Asıl diyeceğim; geçenlerde Rumelihisarı’na gittim. Bilirsiniz orda kafelerin epey yoğun olduğu bir yer vardır. Biz ise sadece tesadüfen Lokma Kafe’ye girdik. İlk defa gittiğim bir yerdi.

Manzarası, içecekleri ve yiyecekleri gerçekten harika. Sabah saatlerinde kahvaltıya gidecek olursanız iyice şanslı ve tenha saatlere denk gelirsiniz. Karşınızda masmavi boğaz… Gördüğünüz bu fotoları da orada otururken çektim. Büyütmek için tıklayınız.

Tam acıkmamış olduğumdan aromalı bir kahve içtim önce. Eğer diğerleri de benim tercihim gibiyse kahveleri genel olarak pek leziz demektir. Açlık bastırınca menüye bir göz attım ve fajita yemeğe kadar verdim. Servis son derece doyurucu ve lezzetli idi. Bunun üzerine de denemek için Kakuleli Türk Kahvesi aldım. Bu arada fiyatlar da manzara ve yiyecek kalitesi dahil edildiğinde oldukça uygun. Yediğim, içtiğim ve gördüğüm her şeyi beğendim. İmkanınız varsa özellikle sevgilinizi alıp gidin. Sonra kimse demedi demeyin.

Bir diğer tavsiye: Beşiktaş’ta Noodle adında bir noodle’cı açıldı. Henüz çok yeni bir yer. Bir kaç ay sonra daha oturmuş bir yer olabilir. Burada yediğim noodle, şu ana kadar yediğim en iyi noodle olabilir. Balık Pazarı’ndan Sinanpaşa Pasajı’na giderken az ilerisinde sağda bulunmakta. Belki geçerken uğrama imkanı bulabilirsiniz.

İyi gezmeler ve afiyet olsun.

Bu güzel ayların ve şehrin tadını çıkarmak lazım…

Kişi içinden geldi diye güzel yazacak mı illa? O da hiç belli olmuyor…

…

Ben çok düşündüm, sonra tekrar düşündüm.

Bir sonuca vardım.

Sonra tekrar düşündüm, bir sonuca vardım.

Sonra tekrar tekrar düşündüm.

Tefekkür ettim.

Nihayet sustum ve dedim:

“Her şey her zaman tam da olması gerektiği yerde ve herkes her zaman doğru yol üzerindedir.”

Bazıları uzun yolun başına daha yakın…

İnsanlar için bir şey yapamamak beni üzüyor.

Elimden el, zihnimden zihin katmak istiyorum.

Durmadan istiyorum. Kendim için değil.

Bu sebeple hakketmiyor muyum sihri?

Bu sanrı da cehaletin ta kendisinden ibaret.

İnsanoğlu ister durur; bilmez ki herkesin ödevi farklı.

Bir sihirli değneğim olsa da tüm çirkinlikleri gidersem…

E niyet güzel;

Lakin ya eşeğe idrak istemekte diretiyor isek?

Ya bizim de “naif” suçumuz “eşeğe idrak!” diye diretmekse?

Düşüğün tabiatındandır mahkumiyet ve eziyet…

Ben isterim yer, gök, her yaka esen olsun!

Aman isterken dikkat edelim; oluveriyor…

Lakin ya yanlış istemişsek?

Hayalime çok yakınım …

Her an olur da olmaz gibi …

Söz, tül gibi;

Düşünce, onun hemen arkasında.

Düşünce, tül gibi;

Gerçek, onun hemen arkasında.

Düne kadar İstanbul’un ya da Anadolu’nun Balıkesir’den daha doğusuna geçmemiştim. Aslında acele etmeyip, civarda bir kaç şehir daha gezip dönmem daha iyi olabilirmiş. Fakat Konya gezisini hafta içi tamamlamak zorunda olduğum için pek de vaktim olduğu söylenemez. Orada öğrenci olan bir arkadaşımın uyarısı üzerine aşırı kalabalığa yakalanmamak için gezimi hafta içine denk getirdim.

Aslında Mevlana Türbesi’ndeki cumartesi günleri yapılan sema gösterilerini kaçırmak kesinlikle istemezdim; ama o kadar kalabalık oluyormuş ki gündüz ne müzeyi doğru düzgün gezmenin imkanı oluyormuş ne de akşamki sema gösterisini izlemenin… Hatta ben cuma günü öğleden önce gitmiş olmama rağmen müzeyi oldukça kalabalık buldum. Müzenin kalabalık olması çok normal tabii ki; ama sanki diğer yerleri gezerken de adımımı attığım yere kalabalık götürdüm. Müzeyi ve türbeyi gezerken; bir çocuk topluluğu da müzeye alındı. Onlarca çocuk doluştu birden türbenin içine. Onların gitmesini bekledik bir süre. Sonrasında sorun yaşamadan müzeyi gezmeyi tamamladık. Mesnevi’nin, Defter-i Kebir’in orjinal el yazmaları da müzede sergileniyor. Girişte ise bir video ile müzede sergilenen eşyalar açıklanıyor. Hz. Mevlana’nın ve yakınlarının bulunduğu yer oldukça etkileyici. Yine de kalabalıktan dolayı insan sessizlikle başbaşa bir “an” bulamıyor. Eğer yolunuz düşerse ya da oraları gezmeye niyet ederseniz; hafta içi saat dokuz civarında gezmenizi tavsiye ederim. Zaten müze açılış saati de bu. Biraz gecikseniz oluk oluk insanın, özellikle Japon turistlerin arasında kalacaksınız. Lakin müzenin gezilmesine gösterdikleri titizlik ve Mevlana’ya duydukları saygı bakımından Japon turistler, maalesef rahatlıkla bizim vatandaşlarımıza tercih edilebilir.

Tabii ki Hz. Mevlana’yı, Hz. Şems’i okuduktan sonra ve biraz bilgi sahibi olduktan sonra, Mevlana’yı ziyaret edip, Şems’i ziyaret etmemek olmazdı. Hz. Şems’in makamı, Şems parkının içindeki bir camide bulunmakta. Bildiğiniz gibi, kendisinin ölüm şekline ilişkin kesin bir bilgi günümüze ulaşmamıştır. Şems’in, vefatından önce bir gün “kaybolacağım, izimi bulamayacaksınız” dediği kayda geçmiştir. Buna istinaden kaybından sonra bazı kimseler Şems’in tekrar Şam’a gittiğini ve ordaki türbede yattığını düşünmüştür. Genel kanı ise kıskananları tarafından Konya’da öldürülüp bir kuyuya atıldığı yönündedir. Bir rivayete göre Mevlana Hazretleri’nin büyük oğlu (Sultan Veled) ve arkadaşları cesedi çıkarmışlar ve gömmüşler; Mevlana’nın hepten harap olmasını engellemek için de Mevlana’ya Şems’in kaybolduğunu söylemişlerdir. İşte bugün Konya’da bulunan Şems’e ait bu makam, orada yazılana göre bu kuyunun hemen üstünde bulunur. Kimbilir Konya civarlarında bu konuyla ilgili günümüze kadar ulaşmış ne rivayetler vardır. Zaten olayın kendisi, daha gerçekleştiği tarihte bile bir rivayete dönüşmüştür. İnsan ordayken olayın ne kadar üzücü olduğunu daha rahat idrak edebiliyor. Birbirini çok seven iki insanın bir kaç yüz metre ara ile yatmaları, Mevlana’nın tüm yakınlarının da bulunduğu türbede Mevlana’nın can dostu Şems’in bulunmayışı, “vaktin halkının” ettiğini hatırlamak insanı gerçekten hüzünlendiriyor.

Konya yürüyüş için çok elverişli bir yer. Tamamen dümdüz ve sessiz. Çarşı ve merkez tabii ki hareketli. Ben iki adet müze gezebildim. İnce Minare Müzesi ile Karatay Çini Eserleri Müzesi. Çini Eserleri Müzesi’nde mavi çinili bir kubbenin içine giriyorsunuz. Burada fotoğraf çekmek yasak. Zaten çekilse bile oradaki iç açıcılığı yansıtmak oldukça zor. İnce Minare Müzesi’nde ise  Selçuklu eser ve kalıntıları sergileniyor.

Meram’a giden yol ise çok sakin ve rahatlatıcı. Şanslı olarak bahar aylarında orada bulunduğumdan, hava da yürüyüş için çok elverişliydi. Bu zamanlar Konya’yı gezmek için uygun zamanlar. Hava gündüzleri bu mevsimde hala oldukça serin. Eğer yolunuz düşerse çok fazla vakit ayırmanıza da gerek yok. Merkezde bulunan Mevlana Müzesi’ni ve Şems’in makamını ve şehirdeki bir kaç müzeyi gezmeniz için bir gün yeterli olacaktır. Alaaddin tepesi ise şehirdeki tek yükselti olabilir. Burada küçük bir havuz kenarında gölgede oturabileceğiniz kafeler mevcut. Dinlenmek için güzel bir yer.

Eklemeden geçemeyeceğim; Havzan Restauran’da yiyebileceğiniz etli ekmek çok lezzetli. Eğer giderseniz bu yöresel yemeği de atlamayın derim.

Bir kaç haftadır bir şey yazamıyor olma nedenim ilgilendiğim konuların başka bir açılımıyla onları yeniden değerlendiriyor oluşum ve yazdığım şeyleri tekrar etmekten kaçınıyor oluşum.

Kısaca izlediğim iki “belgeselimsi”den bahsetmek istiyorum.  Aslında üç : What The Bleep We Know, What The Bleep Down The Rabbit Hole ve çıktığı dönem en çok satanlardan olan ve filmi çekilen The Secret. İlk ikisini duymayan çoktur ama üçüncüsünü hemen herkes duymuştur diye tahmin ediyorum.

Konuya nerden girsem bilemiyorum. Bilgisi olmayanlar için bu üçünün genel olarak konusundan bahsedeyim. Aslında baktığımız da bu üç belgeselimsi de kuantum fiziğinin günlük hayata uyarlanması ve bundan elde edilebilecek bir takım kazançlar üzerinde durmakta. Peki neden belgesel değil de belgeselimsi? Çünkü bunlarda, çok yoğun ve derinlemesine bilgi gerektiren konular geçiştirilmiş ve sanki “içe doğan” gizli gerçeklermiş gibi aksettirilmiş. Bütüne bakıldığında ise aktarılan bilimsel açıklamalar oldukça yetersiz. Çünkü devasa ve derin bir konuyu yüzeysel olarak aktarmak isterseniz oldukça anlamsız haller gözlenir. Bu belgeselimsiler de bu durumun en güzel örneğidir.

Bu tip belgesellerde kuantum fiziğinin derinlemesine anlatımının yapılamıyor olmasının pek çok sebebi olabilir: Konunun gerçek hakimlerinin maddi kaygılarla hareket etmiyor oluşları, işin bilimsel olan kısmının halk tarafından her nasılsa anlaşılmayacağı, bunlar anlatılsa bile genelin ilgisini çekmeyeceği; doğal olarak yapımcıya bir katkı sağlayamayacağı gibi…Örnekler çoğaltılabilir. Fakat yine de bazı konular basitlikle anlatılsa bile, bu kadar afaki kalmak zorunda değildi.

Koskoca bir bilimsel birikimden, fizikteki temel anlayış değişiminden; artık Aristo mantığından yavaş yavaş vazgeçilmesinden, “bir şey ya a’dır ya a değildir”den; “bir şey hem a hem a değil olabilir”e hareketi içeren, yani doğrusal mantıktan, karmaşık mantığa (fuzzy logic) geçilmesini  öngören, 20. yüzyıldan itibaren geliştirilen kuantum fiziğinden; deneyleri olan, birikimi devam eden bu süreçten bu tip yapımlarda nasıl bir iz görebiliyoruz? Tabii ki her zaman olduğu gibi a’dan z’ye olan külliyatın en başında “a” denmiş ve durulmuş. Bu kocaman konulardan bu filmlerde elimize ne kalmış? “Efendim, pozitif düşünün, pozitif düşünce iyi şeyleri çeker, hayal edin olsun; efendim gördüğünüz gerçek, “gerçek” değildir. Efendim, hepimiz Tanrı’yız da asıl sır bu!” Bu anlayışlar, en başta, herkesin evrensel bilgiye ulaşma çabasının ve yeteneğinin çok farklı olduğunun bile idrakinde değil. Bir kişinin manevi kuvveti herkeste bulunabilirmiş gibi ya da herhangi birinin hayal etmek suretiyle önem yaratacak kadar etkili olabileceğini iddia edebilirmişiz gibi…

Pek doğal ki fizikteki ya da genel olarak bilimdeki büyük değişiklikler sanattaki değişimi de doğuruyor. Kuantum fiziği de edebiyattaki yerini almaya başladı. Eminim ki bu konuyu içeren iyi ve çok kötü kitaplar da epeydir mevcut. “Olasılıksız” bu yeni anlayışın yansıtıldığı popüler kitaplardan biri. Türkiye’de ise hala çok fazla bilinmemekle birlikte Alev Alatlı’nın derinlemesine araştırarak, ciddi emek sarf ettiği bilimkurgu türünde yazdığı şöyle bir kitabı var: Schrödinger’in Kedisi: Kabus ve Hayal. Bu noktaya daha sonra tekrar döneceğim.

Demeye çalıştığım, bilimdeki değişim, sinemada da romanda da yer edecek. Fakat bir derinlemesine araştırılarak yapılmış işlere bakmalı ve sonra da bu tipten belgeselimsilere bakmalı. Ne görmeli?

What The Bleep Do We Know’da başroldeki kadın bir gün vücudunu çirkin buluyor ve onun yaşlanmasına öfkeleniyor. Önce ayna karşısında sinir krizi geçiriyor ve bedenine hakaret yağdırıyor; sonra da bunun yanlışlığını idrak edip, onu çok sevdiğini söyleyip kendini şımartırken birden “Tanrı” olduğu bilincine varıveriyor. Bu sefer de aynaya “ben Tanrı’yım” diye bağırıyor. Ben bu sahneleri izlerken aklım sanırım bunları örtmüş ya da geçiştirmiş. Zira ertesi gün başka bir şey üzerine düşünür ve konuşurken birden bire kalakaldım. Dedim ki: Bir dakika yahu! Bu dünkü saçmalık da neydi? O an fark ettim ki aklımın geçiştirdiği bir şey yok, neredeyse kızgınlık hissediyorum!

Türkiye öyle bir kültürün üzerine oturmuş ve aslında o kadar şanslı ki, bir şekilde geçmişte bir tetikleyici çıksaydı ya da olasılıklar denk gelseydi, hem kendimize daha hakim olabilir ve güvenebilirdik, hem de çok daha gelişmiş bir ülke konumunda olabilirdik.

Efendim bildiğimiz gibi M.S. 12.-13. yy’da Moğol istilası ile birlikte Anadolu her türlü tehdide ve kültüre açık bir hal almış. Adeta tüm kapıların açıldığı, Rumun, Türkün, Hristiyanın, Yahudinin, Müslümanın, sofunun, dinsizin bir arada yaşadığı bir yer halini almış. Göçler ve katliamlar derken tasavvufun önceden atılmış temelleri binaya dönüşüvermiş ve bu koskocaman kültür bugün bile dimdik ayakta. Fakat tasavvuf kültürü, yüzeysel yaklaşımlardan kolaylıkla tenzih edilebilir.Tasavvuf; Amerikalıların, bilimsel olarak keşfetmekte olduğu ve maalesef felsefesini yapmaya “çalıştığı” bu türden şeylerin (formsuzluk, boşluk, insandaki kodlama vb.) açıklamasını en derinine kadar yapabilen, ilime karşı çok yüksek saygı içeren, insanın kendisini terbiye etmesini önkoşul olarak benimseyen ve kendini eğitmeyen insanın işinin olamayacağı bir kültür. Baştan sona kadar kendini tanıma, kendine yönelme, kendini bilme halinde bir takım gerçeklerin idrak edilebileceğini anlatıyor. Tabii ki oluşumları atomaltı ile ya da fizikle açıklamıyor; ama zaten bu tarz belgesellerin de bilimin aslıyla hiç ilgisi yok. İşin felsefi bakımından bu kadar eksik olan şeylerin ilmi vechesi kim bilir bilim adamlarının gözüne nasıl çarpık görünüyordur…

Kısacası diyeceğim odur ki bugünden yarına aynanın karşısına geçip de “ben Tanrı’yım” demek hiç anlamlı değildir. Bu tarz konuları yeni baştan keşfetmeye meyledenler; ya varolanı keşfetmekten bile acizler ya da keşfedilmiş olanın temelini, bilinçli ya da bilinçsiz olarak çökertiyorlar. Bu “minnacık görünen” ve ağızlarından çıkarıverdikleri cümlenin arkasında yazılmış çizilmiş, hissedilmiş öyle derin anlamlar ve ince konular vardır ki, bu konuda biraz bilgisi olan insan bile şunları söylemelidir : Bugünden yarına aynanın karşısına geçip de “ben Tanrı’yım” diyen herhangi bir kişinin, “Teorik olarak ben, Tanrı’nın kodlamasını taşıyorum; ancak pratikte, yapım gereği ona çok uzağım ve ancak çalışmayla bu kodlamaya yaklaşabilirim.” demesi gerektiğini bilir. Bu bile eksik ve saygısız olur; ama diğerine göre bir miktar daha anlamlıdır. İşaret etmeye çalıştıkları anlamların içini o kadar boşaltmışlar ki, artık kendileri bile ne dediklerinden haberdar değiller.

Diyeceğim odur ki; batının, insanların aşırı makineleşmiş olma durumundan sıkılıp da aradığı manevi bir huzur varsa, onu aramasına çok  da gerek yok. Sentezlemeye çalıştıkları kabilden şeyler yüzyıllardır mevcut. Zaten ne görüyoruz filmin afişinde ?“It’s time to get wise!!!” (Bilge olmanın vakti geldi!) ibaresi. Öyle “günlük”, “bir filmlik” iş ya, daha “bilge” ya da “olgun” olmak… Bunun için geçmişi karıştırmaya, okumaya, öğrenmeye, eğitime falan hiç gerek yok! Gerçekten araştıran ve kendini eğiten insanlar da tuhaf herhalde ki bu “günlük” ve “üstün!” bilgiyi gözlerinin önündeyken göremiyorlar!

Bugün Amerikalıların izlediğimiz kadarıyla toplumu haberdar etmek istedikleri “hem.. hem…felsefesi” Buddha öğretisinde, ondan önce Çin’de ondan daha önce Brahmanizm’de ondan daha önce bu Hint medeniyetinin de kendinsinden taşındığı Sümer’de mevcut. Bilimlerini yapsınlar elbette; bilimin “hem… hem de … mantığını” kullanması yeni bir şey olabilir. Ama bu iş, felsefeyi, sanatı etkileyecekse, bu etkileşime kaynak olacak insanların üç kere, beş kere, on kere düşünmesi şart ki; bilindik şeyleri son derece yüzeysel ve hatta cahilce ele almasınlar. Bu belgeselimsilerde yapıldığı gibi.

Üstelik de bu kadar ilgi çekici, belki ilk defa bilimle inancın arasında bir köprü kurabilecek yeni bir söylemin böyle basite indirgenmesi hepten can sıkıcı. Derinlerde bir yerde, tasavvuf ve kuantumun birbirine el verdiğini düşünüyorum. Öyle olmasa bile bunu en azından hayal ediyorum. Lakin şimdi siz, atom fiziği bilgisi ile kalkıp da insanların her şeye kadir olduğunu ve sonsuz olasılık içinden seçme hakkının sadece insana ait olduğunu ve bu sebepten herkesin Tanrı olduğunu söylerseniz; ama bir taraftan da modeldeki “gözlemci”nin de ruh olabileceğini söylerseniz ve kaynağını bilmediğiniz bir şey sizin gözlemcinizse, bir şeylerin çorbasını çoktan kaynattınız demektir. Böylelikle o bilime de geçmiş olur, felsefeye de. Aynı anda bir çok oluşum varsa biz seçebiliyorsak; gözlem ve kararlarımıza göre gerçekliği değiştirip etkileyebiliyorsak burda aklın ve bilincin üstünlüğü vardır. Lakin What The Bleep’te “asıl gözlemci sizin ruhunuzdur”a bağlama yapılmış; çünkü beyni didik didik taramışlar; ama hiç bir bölümünde aktif bir gözlemci bulamamışlar. Burdan da bizden “gözleyen”in ruh vasıtasıyla Tanrı olduğunu düşünmek ya da öyle olduğuna inanmak istemişler. Şu an bilim yoluyla buna ne evet ne de hayır diyebilmiş vaziyette değiller. Burdan bir yol bulup bulamayacaklarını bize ancak zaman söyleyecek. Fakat bu türden mistik konular asırlardır söylenmiş, konuşulmuş ve yazılmış. Üstelik de, saygı ve edeple, yerli yerinde yazılmış çizilmiş.Yoksa bu geldikleri nokta hep orda duruyor muydu?

Diyeceğim odur ki, kuantum öğretisini ve karmaşık mantığı ister bilimsel açıdan merak edin; ister bu konuyla bağdaştırarak içinizdeki kodlamanın ve kendinizin ne olduğunu sorgulayın; fakat sapla samanı karıştırmayın. Bilimsel açıdan merak ediyorsanız doğru düzgün bilimsel yayınlara ve kitaplara yönelin; felsefi açıdan sorgulamak istiyorsanız;  derinlemesine yazılmış, emek sarf edilen, tutarlı ve edepli sözlere yönelin. Sanatla bilimi ille harmanlayacağım derseniz de; izlediğiniz ya da okuduğunuz şeyin bilimle ters düşmeyenini, bilimsel açıdan hata yapmayanını ve felsefi açıdan sığ ya da eksikli/kusurlu olmayanını bulunuz. Bir arkadaşımın tavsiyesi, yazarın söyleşisi ve hakkında okuduklarım üzerine Alev Alatlı’nın Schrödinger’in Kedisi isimli romanının bu “iyi oluşuma” bir örnek olduğunu söyleyebilirim.

Zaten tasavvufu ve/veya kuantumu derinlemesine incelerseniz; bu belgeselimsilerin “yarım hoca adamı dinden eder” söyleminin tam karşılığı olduğunu görürsünüz. Bu belgeselimsinin en doğru kısmı adı olsa gerek. Gerçekten ne biliyoruz ki? Özellikle bir günde aynanın karşısına geçip de “ben Tanrı’yım” diyebiliyorsanız; en fenası kendinizi de bilmiyor olmanız yüksek ihtimaldir.

Gerçeğin ve ilimin sınırsızca tek kaynaktan, mekana ve zamana bağlı olmadan aktığı kesin. İlim nasıl olsa tek; ama farklı çağlardan ve farklı milletlerden çoğu zaman da çarpıtılarak süzülüyor. Bunların arkasındaki gerçeği bulmaksa, ne kadar çok şey bildiğinize bağlı olarak hem zorlaşıyor hem de kolaylaşıyor. Zamanla bilgiyi aldığınız kaynaklar ve takip edecekleriniz artıyor ve bilgi yavaş yavaş büyüyor. Böylelikle bilginin tasnifi ve gerçeğe indirgenmesi zorlaşıyor. Belirli bir alışkanlıktan sonra ise safsatalar kolaylıkla eleniyor ve ne aradığınızı daha iyi bilir hale geliyorsunuz.

Bütün bunlar böyleyken vaktinde Prof. Dr. Toshihiko İzutsu’nun kitaplarıyla tanıştım. Her ne kadar arkadaşlar arasında “bir kitap okudum hayatım değişti” söylemiyle dalga geçmemiz meşhur olsa da; bu kitaplar gerçekten de doğru okuyanın hayatını değiştirir nitelikte. Şimdi yine bunlardan birini okuyorum: Tao-culuk’daki Anahtar Kavramlar (İbn Arabi ile Lao-Tzu ve Çuang-Tzu’nun Mukayesesi) Bu kitabın içeriğinden uzun uzadıya bahsetmeyeceğim; zaten alınıp okunmayı fazlasıyla hakkeden bir kitap.

Lao-Tzu ve Çuang-Tzu, Konfüçyüs döneminden biraz sonra Çin’de yaşadıkları varsayılan iki bilge. Aydınlanmaları Buddha’nın aydınlanmasına son derece benzer nitelikte ve dönem olarak da onun dönemine oldukça yakın. Ancak kesin bir tarih verilemiyor. (M.Ö. 550-230) Bu dönemde yazılmış ve Lao Tzu’ya ait olduğu düşünülen Tao Te Çing’ten seçme bir iki alıntıyı yazmak isterim:

Bilgi demişken, zihnin “yargıda bulunmaya yarayan” faaliyetinin yardımcısı olan bilgi; ilmi bulan insanların pek sevmedikleri şeylerin başında geliyor. Para gibi, “yanlış yorumlanan ve kullanılan” bilginin de kişiye “enaniyet” kazandırdığına inanıyorlar. Sizi daha fazla oyalamadan kitaptaki alıntılarla başbaşa bırakayım:

Alıntılar – 4

• Eğer azıcık bir şey “bilme” durumunda olsam, Büyük Yolda (yani Tao yolunda) yürüyor olsam dahi, bu (bilgi) benim yoldan sapmam için büyük bir tehlikedir. Büyük yollar doğal olarak düzeyli ve emindirler; ama her nedense insanlar hep patikaları seçmişlerdir.
• Kutsal insanın sabit kılınmış zihni olmaz. O, insanların zihinlerini kendi zihni kılar. Onun ilkesi: “İyi olana iyi imiş gibi muamele ederim; ama iyi olmayanlara bile iyi imiş gibi muamele ederim.(Niçin mi böyle bir tavır takınırım?)Çünkü tabiatı gereği her şey iyidir. Samimi kimseye samimi imiş gibi muamele ederim.(Niçin mi böyle bir tavır takınırım?)Çünkü tabiatı gereği her şey samimidir.Böylece bu dünyada yaşamakta olan “gerçek insan” esnek bir tavır takınarak her şeye karşı kendi zihnini bir hercümerce tabi tutar. Alelade kimse ise nesneleri tefrik edebilmek (ayırabilmek) için gözünü kulağını dört açar. “Gerçek insan” bunun aksine her konuda bebek gibi davranır.”
• Hayatı öldürmüş olan ölmez. Yaşayan her şeye Hayat vermiş olan yaşamaz. Her şeyi defetmek ve her şeyi nezaketle karşılamak onun tabiatıdır. O’nun tahrip etmediği şey yoktur. O’nun mükemmel yapmadığı hiç bir şey yoktur. Bu açıdan O’na Gürültülü-Sükunet denir. Bu Gürültülü-Sükunet ismi O’nun (yani Tao’nun) bütün nesneleri kargaşa ve çalkantıya düçar ettikten sonra Sükunet’e sevketmesine delalet etmektedir.
• Ölmek ve yaşamak, var olmak ve yok olmak, belaya düçar olmak ve yıldızı parlamak, fakir olmak ve zengin olmak, zeki olmak ve beceriksiz olmak, gözden düşmek ve itibarlı olmak, aç kalmak ve susuz olmak, sıcaktan ve soğuktan müzdarip olmak, bütün bunlar kevni şeylerin sürekli değişimlerinden başka bir şey olmayıp Kader’in fasılasız işlediği nakışların sonuçlarıdır. Bütün bunlar gözlerimizin önünde birbirlerinin yerlerine ikame olmaktadır ama hiç kimse zihni aracılığı ile bunları gerçek menşe’lerine kadar takip edememektedir. Bununla beraber bu değişikliker (dönüşüm ile vahdet halinde olmasından ötürü zihnini tamamen boşaltmış bir insan için) rahatsız edecek kadar ne güçlüdürler; ne de bunlar (böyle bir kimsenin) en deruni(gönülden, içten) hazinesine dühul (dahil olma) edebilirler.

(Lao Tzu, Çuang-Tzu ve Tao Te Çing’ten M.Ö. 4.yy)