House M.D. dizisini beğeni ile izlerken; aksi olmak, alaycı olmak ve ironik espri tarzına sahip olmak üzerine düşünmeye başladım.

İroni deyince pek çoklarının aklına İngiliz Edebiyatı ve kültürü gelecektir. İngilizler ironi konusunda adeta dünya üzerinde patent almış gibiler. Genel olarak milletçe snob ve alaycı bilinmelerinin en önemli nedenlerinden biri kültürlerinden gelen bu durum olabilir.

Her yerde rastlıyoruz bu kelimelere: Ä°roni ve Sarkazm. Nedir peki bunlar? Tam olarak açıklayabilmek için Wikipedia’nın yardımına baÅŸvuruyorum. Ä°roniyi çeÅŸitleriyle beraber detaylı bir ÅŸekilde anlatmış.

Ä°roni, eski Yunanca’daki Eironeia’nın günümüzde kullanılan halidir. Ä°fade edilen ÅŸey ile gerçekte varolan ÅŸeyin çeliÅŸkili farklılığını anlatır. Ya da bir ÅŸey söylerken, aksi bir duruma iÅŸaret edip dolaylı yoldan çeliÅŸkiyi gösterme becerisidir. Bir beceridir diyorum ve zaten çeÅŸitli sanat dalları ironiyi oldukça fazla kullanır. Bunların en başında mizah ve edebiyat geliyor. Edebiyatta dramatik ironi ve trajik ironi gibi ayrımlar var ve bunlara Romeo Juliet, Othello gibi eserlerde rastlıyoruz. Bizim gündelik esprilerde rastladıklarımızsa genellikle durumsal ya da eylemsel ironiye örnek gösterilebilir.

Sıklıkla kullanılmasına raÄŸmen ne olduÄŸu pek de bilinmeyen ironi, genel anlamda “kötü ÅŸans” diyebileceÄŸimiz ÅŸeylerle karıştırılır. ÖrneÄŸin uzun yıllar yaÅŸayacağını söyleyen birinin ani ÅŸekilde bir kazayla ölmesinden ironi olarak bahsedenler var. Bunun da ironi ile hiç alakası yok. Ä°roninin Türkçe’deki en yaygın karıştırıldığı kavram “alaycılık” tır. Elbette ki çeliÅŸkileri ortaya çıkarmak alaycılığı içerir; ama ironi alaycılıkla sınırlı deÄŸildir. Aslında alaycılık olarak çevrilebilecek  olan  sarkazm, eylemsel ironinin kollarından biridir ve asıl amacı çeliÅŸkiyi ortaya çıkarmaktan öte hicvetmektir. Aslında bizdeki hiciv (yergi) sanatına denk gelir. Dolayısıyla sarkazm, ironiye göre daha sert ve keskindir ki bir çokları tarafından ironinin can yakıcı hali/ÅŸekli olduÄŸu düşünülür. ÖrneÄŸin “Yüzün çok güzel; tıpkı bir fare gibi!” denirse bu alaycılıktır ve dozu kaçırılırsa iÅŸ beceriksizce hakaret etmeye vardırılabilir. “Yüzün çok güzel; ancak bir fare için!” denirse bu ironidir. Kanaatimce ironi, sarkazma göre çok daha yaratıcı bir üründür. “Çaktırmadan” edilen alay yoluyla durum ve söylenen arasındaki çeliÅŸkinin açığa çıkarılması ve bu esnada insanların size düşmanca yaklaÅŸmaması için gereken manevra, kıvrak ve muzip bir zekayı gerektirir. Anlamayanlara göre ironi, düşük zeka seviyesine ait bir espri anlayışına delalet etse de; baÅŸarıyla ironik esprilere imza atanlar, bu durumun ironik esprilere fazlaca maruz kalanlarda gözlendiÄŸine inanırlar. Ä°nce alay, açığa çıkarılan çeliÅŸki, kabalık ile yoÄŸun ÅŸekilde birleÅŸmiyorsa; gerçekten de yine ince bir zekanın habercisidir.

Fark etmesek de hepimiz bu kavramları doÄŸal olarak kullanıyoruz. Yine de iÅŸin ustalarından öğrenmek ve aynı zamanda eÄŸlenmek istiyorsanız bunlara en güzel iki örnek House M.D. dizisindeki doktor Gregory House ve  Emma Thompson ve Kenneth Branagh’ın baÅŸrollerini paylaÅŸtığı Much Ado About Nothing isimli Shakespeare uyarlaması olan film verilebilir. Ä°roniyi ve alaycılığı bir arada görmek istiyorsanız, izleyince bu dileÄŸiniz yerine gelecek ve Beatrice ve Benedick’in atışmalarından çok keyif alacaksınız. Filmden alıntılar yapmak isterdim ama ne yazık ki filmi izleyeli çok oldu.

Bol ödüllü House M.D. dizisine gelince; olaÄŸanüstü oyunculuÄŸu ve etkileyiciliÄŸle bizi himayesi altına alan Hugh Laurie‘ nin oynadığı Gregory House karakteri ironik espri anlayışı açısından takdire ÅŸayan. Nedense ironi ve alaycılık üzerine kurulu olan bir karakter olan House’ u oynayan oyuncunun Ä°ngiliz asıllı olması beni hiç ÅŸaşırtmadı. House, hastalıklara koyduÄŸu teÅŸhislerin nerdeyse tamamını bilgiden çok, gözlem yeteneÄŸi ve his yoluyla koymasıyla ve ukalalığı ile ünlü bir doktor. Genellikle insanlara güvensiz ve olumsuz bir bakış açısına sahip olan  Dr. House, sarkazmın ve ironinin vücud bulmuÅŸ hali. Keskin zekası ve sivri diliyle zaman zaman alaycılığı kırıcı olma noktasına taşıyabiliyor. Buna raÄŸmen çevresinin kendisine duyduÄŸu saygı pek de eksilmiyor. Tüm bunların nesinin iyi olduÄŸunu anlamak için de bu muhteÅŸem diziyi izlemeniz gerekiyor. Umarım hem diziyi izlemek için hem de hayatın kendisinin ironik olduÄŸunu anlamak için fırsat bulursunuz.